04 sep Innovation Fund helpt verduurzaming industrie vooruit, maar knelpunten blijven
Het Europese Innovation Fund speelt een belangrijke rol bij de verduurzaming van de Europese industrie. Tegelijkertijd beperken budgettekorten, complexe aanvraagprocedures en problemen met vergunningen en infrastructuur de impact van het fonds. Dat blijkt uit een recente evaluatie van de Europese Commissie. Voor de Nederlandse chemische industrie onderstreept de studie zowel het belang van Europese financiering als de noodzaak om de randvoorwaarden voor investeringen in verduurzaming te verbeteren.
Het Innovation Fund wordt gefinancierd uit de opbrengsten van het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS). Het fonds ondersteunt de ontwikkeling en opschaling van innovatieve technologieën die de CO2-uitstoot verlagen. Daarbij gaat het onder meer om projecten in de energie-intensieve industrie, hernieuwbare energie, energieopslag en duurzame mobiliteit.
Innovation Fund belangrijk voor innovatieve industrie
Volgens de Europese evaluatie is het Innovation Fund vooral belangrijk voor zogenoemde first-of-a-kind-projecten. Dit zijn innovatieve technologieën die voor het eerst op commerciële schaal worden toegepast. De technologische en financiële risico’s van dergelijke projecten zijn vaak groot, waardoor private financiers niet altijd bereid zijn om volledig mee te investeren.
Tot maart 2025 kende het Innovation Fund financiering toe aan 208 projecten, met een totale subsidiewaarde van 11,6 miljard euro. Naar verwachting voorkomen deze projecten in de eerste tien jaar van exploitatie ruim 870 miljoen ton CO2-equivalent aan emissies. De Europese subsidie heeft bovendien een sterke hefboomwerking. Gemiddeld wordt met iedere euro steun ongeveer vier euro aan aanvullende investeringen aangetrokken.
Belangrijke rol voor verduurzaming chemische industrie
De chemische industrie behoort tot de belangrijkste sectoren binnen het Innovation Fund. Verduurzaming van de sector is complex door de hoge investeringskosten, lange terugverdientijden en technologische risico’s. Het fonds kan helpen om de stap te maken van demonstratie naar grootschalige commerciële toepassing. Dat is onder meer relevant voor technologieën als groene waterstof, CCS en CCU, proces-elektrificatie en circulaire grondstoffen.
In de huidige portefeuille zijn ongeveer twintig chemieprojecten opgenomen, waaronder FUREC en Holland Hydrogen. Gezamenlijk zijn deze projecten naar verwachting goed voor een emissiereductie van circa 52 miljoen ton CO2-equivalent.
Grote vraag naar financiering
Tegelijkertijd signaleert de Europese Commissie verschillende knelpunten. De vraag naar financiering vanuit het Innovation Fund is veel groter dan het beschikbare budget. Het fonds was gemiddeld 7,4 keer overtekend. Ook de administratieve lasten vormen een obstakel voor bedrijven. Aanvragers moeten onder meer complexe CO2-methodologieën toepassen, uitgebreide financiële onderbouwingen aanleveren en voldoen aan omvangrijke rapportageverplichtingen. Uit de evaluatie blijkt dat 77 procent van de begunstigde bedrijven externe consultants inschakelde voor het opstellen van de aanvraag.
Daarnaast sluiten de financieringsvoorwaarden niet altijd goed aan op kapitaalintensieve verduurzamingsprojecten. Bedrijven wijzen onder meer op de maximale subsidiebijdrage van 60 procent, de beperkte ondersteuning van operationele kosten en complexe staatssteunregels.
Vergunningen en infrastructuur remmen verduurzaming
Opvallend is dat financiering volgens de onderzoekers niet altijd de grootste belemmering vormt. Vergunningverlening en infrastructuur kunnen de uitvoering van verduurzamingsprojecten eveneens sterk vertragen. Trage vergunningprocedures, beperkte netcapaciteit en een tekort aan infrastructuur voor waterstof en CO2 maken het moeilijker om projecten daadwerkelijk te realiseren. Daarmee ligt een belangrijke uitdaging niet alleen bij Europese subsidies, maar ook bij de nationale randvoorwaarden voor industriële verduurzaming.
Randvoorwaarden voor industriële verduurzaming verbeteren
De onderzoekers concluderen dat het Innovation Fund een belangrijk instrument blijft om de Europese klimaatdoelen voor 2030 en 2050 te halen. Zij adviseren onder meer om aanvraagprocedures te vereenvoudigen, Europese en nationale steunregelingen beter op elkaar af te stemmen en de sectorale en geografische spreiding van projecten te vergroten. Ook moet de monitoring van resultaten verder worden verbeterd.
Voor de Nederlandse chemische industrie is de conclusie duidelijk: financiering is noodzakelijk voor de verduurzaming van de industrie, maar niet voldoende. Tijdige vergunningverlening, voldoende capaciteit op het elektriciteitsnet en beschikbare waterstof- en CO2-infrastructuur zijn minstens zo belangrijk. Ook een betere aansluiting tussen Europese en nationale subsidieregelingen kan helpen om investeringen sneller van plan naar praktijk te brengen.
Illustratie: door Stockphoto